Futbol Takımları ve Sürdürülebilirlik Uyumu

7. Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilirlik Sempozyumu Zuyd University of Applied Sciences ev sahipliğinde; Technical University of Crete, Harokopio University of Athens ve Democritus University of Thrace gibi akademik kurumların katkılarıyla gerçekleştirilen sempozyumda 100’e yakın bildiri sunumu gerçekleştirildi. Bu geniş katılımlı sempozyum döngüsel ekonomi ve sürdürülebilirlik alanlarında çalışan araştırmacıları, akademisyenleri ve uygulayıcıları bir araya getirdi.

Etkinliğin Sustainable Business and Economics oturumunda, Mert Güller “Football ESG League 2026: A Methodological Framework for Evaluating Sustainability Disclosures of Europe’s Top Revenue-Generating Clubs.” başlıklı çalışmayı sundu.

Bu çalışma ile temel olarak şu soruya yanıt aradık: Avrupa’nın ekonomik açıdan en büyük futbol kulüpleri, sürdürülebilirlik konusundaki politika, hedef ve performanslarını ne ölçüde kamuya açık ve karşılaştırılabilir biçimde paylaşıyor?

Ekonomik büyüklük, daha güçlü bir sorumluluk alanı yaratıyor

Çalışmanın başlangıç noktasını Deloitte Football Money League 2026 raporunda yer alan, dünyanın en yüksek gelir üreten 20 futbol kulübü oluşturdu. Deloitte’un verilerine göre bu kulüpler 2024/25 sezonunda toplam 12,4 milyar avronun üzerinde gelir üreterek yeni bir rekora ulaştı. Çalışma kapsamında gerçekleştirdiğimiz hesaplamaya göre 20 kulübün toplam geliri 2025 yılında 12,41 milyar avroya, kulüp başına ortalama gelir ise 620,5 milyon avroya ulaşıyor. 2024 verileriyle karşılaştırıldığında toplam ve ortalama gelirde yaklaşık %12,2 oranında artış görülüyor. Bu ekonomik büyüklüğün ölçeğini göstermek amacıyla toplam geliri farklı sektörlerde faaliyet gösteren büyük Avrupa şirketlerinin güncel piyasa değerleriyle karşılaştırdık. Elbette yıllık gelir ile şirket piyasa değeri finansal açıdan aynı gösterge değildir. Ancak karşılaştırma, futbol kulüplerinin artık yalnızca sportif kuruluşlar olarak değil; geniş tedarik zincirleri, büyük altyapıları, küresel markaları ve milyonlarca paydaşı bulunan ekonomik aktörler olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Avrupa’nın en yüksek gelirli 20 futbol kulübünün €12,41 milyarlık toplam yıllık geliri, sektörün ekonomik ölçeğini daha somut biçimde göstermek amacıyla büyük Avrupa şirketlerinin güncel piyasa değerleriyle karşılaştırıldı. Bu büyüklük Renault’nun €8,12 milyar, Prada’nın €10,57 milyar ve Carrefour’un €11,46 milyar piyasa değerinin üzerinde; MAPFRE’nin €13,20 milyar ve Continental’in €14,70 milyar piyasa değerine ise oldukça yakın. Yıllık gelir ile piyasa değeri aynı finansal gösterge değildir; ancak karşılaştırma, futbol kulüplerinin yalnızca sportif organizasyonlar değil, önemli ekonomik ve kurumsal aktörler olduğunu ortaya koymaktadır.

ESG PM’in yaklaşımında sürdürülebilirlik sorumluluğu yalnızca şirketin hukuki statüsüyle değil, yarattığı ekonomik, çevresel ve toplumsal etkiyle birlikte ele alınır. Futbol kulüplerinin büyüyen ekonomik gücü de daha sistematik ESG yönetimi ve daha şeffaf açıklama ihtiyacını beraberinde getiriyor.

Beş kriterden oluşan ilk değerlendirme modeli

Metodolojik çerçevenin geliştirilmesinde UEFA’nın Strength Through Unity – Football Sustainability Strategy 2030 yaklaşımından yararlandık. UEFA, çevresel çalışmalarını dört temel politika alanı etrafında yapılandırıyor:

• Climate and Advocacy
• Circular Economy
• Event Sustainability
• Infrastructure Sustainability

UEFA ayrıca ölçüm ve raporlamanın, futbol sektörünün sürdürülebilirlik alanındaki ilerlemesini gösterebilmesi açısından belirleyici olduğunu vurguluyor.

Bu çerçeveden hareketle kulüplerin kamuya açık açıklamalarını değerlendiren beş başlangıç kriteri belirledik:

• Ana sayfadan doğrudan erişilebilen özel bir sürdürülebilirlik sayfası bulunuyor mu?

• Kamuya açıklanmış bir net sıfır hedefi bulunuyor mu?

• Döngüsel ekonomi politikası yayımlanmış mı?

• Kapsam 1 ve Kapsam 2’yi içeren karbon ayak izi hesaplaması veya raporu açıklanmış mı?

• Kulübün stadyumu bir yeşil bina sertifikasına sahip mi?

Her kriter üç puan üzerinden değerlendirilerek toplam 15 puanlık bir açıklama skoru oluşturuldu. Bu puanlama kulüplerin tüm sürdürülebilirlik performansını ölçen nihai bir ESG derecelendirmesi değil; kamuya açık bilginin erişilebilirliğini ve belirli temel çevresel taahhütlerin varlığını değerlendiren bir başlangıç modeli olarak tasarlandı.

İlk sonuçlar ne gösteriyor?

Değerlendirmede Tottenham Hotspur beş kriterin tamamını karşılayarak 15 puanla ilk sırada yer aldı. FC Barcelona ve Borussia Dortmund 12 puana ulaşırken, bazı yüksek gelirli kulüplerin ekonomik sıralamadaki güçlü konumlarına rağmen sürdürülebilirlik açıklamalarında alt sıralarda kaldığı görüldü.

En dikkat çekici sonuçlardan biri, kulüpler arasındaki açıklama olgunluğunun oldukça farklı olmasıydı. Bazı kulüpler net sıfır hedeflerini, emisyon verilerini ve altyapı sertifikalarını açık biçimde paylaşırken, bazı kulüplerde temel sürdürülebilirlik bilgilerine ulaşmak dahi mümkün olmadı.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: Açıklamanın bulunmaması, mutlaka uygulamanın bulunmadığı anlamına gelmez. Benzer şekilde bir politikanın yayımlanmış olması da tek başına güçlü çevresel performansı kanıtlamaz. Bu nedenle çalışmanın sonraki aşamalarında açıklamaların niteliği, ölçülebilir hedefler, doğrulanmış veriler ve yıllar içerisindeki performans değişimi de değerlendirmeye dahil edilecek.

ESG PM olarak amacımız, genel ESG standartlarını sektörlerin kendine özgü operasyonlarına uyarlayan; karşılaştırılabilir, geliştirilebilir ve karar alma süreçlerinde kullanılabilir metodolojiler oluşturmak. Football ESG League 2026 çalışması da futbol sektöründe ekonomik güç ile sürdürülebilirlik şeffaflığı arasındaki ilişkiyi daha görünür hale getirmeyi amaçlayan bu yaklaşımın ilk adımını oluşturuyor.